uyghur canadian society
 
home     about UCS     news     UCWP     events     message board     links     contact us
Ca. Uyghur Relief Fund
East Turkistan
Uyghur
WUC
Human Rights
RFA Uyghur service
Message board
 
 
 
 
TAKE ACTION
Huseyin Celil
Husein Dzhelil standing in front of the Canadian Parliament buildings, Ottawa, Ontario, May2005.
 
East Turkistan map
East Turkistan map (also known as Xinjiang Uygur Autonomous Region)
Torontoda Uyghur mesilisi: Xiristan we yehudi dinidikilerning wekilliri Uyghurlar bilen jem boldi

July 09, 2011


Kanada Uyghur Jemiyiti teshviqat bolumi teyyarlidi

5- iyul küni kechte, Toronto sheheridiki “Catch The fire” chérkowida,kanadaliq siyasetchiler, kishilik hoquq paaliyetchiliri we xiristiyan hem yehudi dinliri wekillirining qatnishishi bilen uyghurlarni qollash we ularning heqqaniy dawasigha medet bérish paaliyiti ötküzüldi.Bu paaliyet Kanada Uyghur jemiyiti bilen “Erkin bir Dunya”jemiyitining(One Free World International Canada) hemkarliqida uyushturulghan bolup,bu paaliyette, Xitay mustebitlirining hökümranliq astida uyghurlarning tartiwatqan zulumlirini,bolupmu 5-iyul Ürümchidiki hökümetke qarshi tenchliq namayishi we uningdin keyin hazirghiche dawamlishiwatqan xitay hökümitining uyghurlargha qaratqan dölet terrori siyasiti, xitay hökümitining uyghurlargha qarshi xitay milletchiligini qutritishi we Ürümchidiki xitay köchmenlirining uyghurlargha qarshi élip barghan intiqam yeni uyghurlarni owlash herketliri,hökümet dairlirining Uyghur tutqunlargha qaratqan qiyin-qistaqqa (Ten jazasi bérish) élish arqiliq,top-topi bilen ularni turmigha tashlash we ölüm jazasi bérish weqeliri,zulum destidin öz yurtlirini tashlap,chet’ellerge qéchip chiqqan Uyghur qachqunlar(Siyasi panalanghuchilar) ning chet’ellerdiki tragidiyeliri qatarliq mesiller yighin jamaitige tonushturuldi.Paaliyette yene,uyghurlarning özige xas bolghan, xitaylargha tamamen oxshimaydighan tamaq we sen’et mediniyetlirimu yighin ehlige namayen qilindi.
Yighilishta söz qilghan kanadaliq siyasetchiler,herqaysi dinlarning wekilliri, mustebit kommunistik tüzümning zulmi astida,siyasiy hoquqliri ret qilinghan,diniy hoquqliri ayaq-asti qilinghan,ixtisadiy hoquqliri talan-taraj qilinghan,insaniy we kishilik hoquqliri éghir depsende qiliniwatqan uyghurlarning erkinlik-hörlük yolidiki köreshlirini qollaydighanliqini we uyghurlarning heqliq dawasigha medet béridighanliqini alahide eskertip öttüshti.
Yighilishning bashlinishida söz qilghan Torontodiki Xiristiyanlarning wekilliridin, “Catch the Fire” Chérkawining mesuli Pastor Stévén Long erkinlik-hörlükning pütün insaniyetke ortaq qimmet qarishi ikenligini we uyghurlarning mesilliri üchün dunyadiki asasliq dinlarning wekillirining bir yerge toplinishidin memnun bolghanliqini ilgiri sürüp:
“Musulman,xiristiyan we yehudi dinliri muxlislirining bügünkidek tunji qétim bir yerge jem bolishi méni qewetla xoshal qildi.Gerche uyghurlar musulman,biz xiristiyan bolsaqmu,lekin muqeddes kitap Qur’an bilen Injilda insanning erkinligi alahide tekitlinidu.Erkinlik hemmimizge hawa bilen sudek mohim.Biz oxshimighan dindikiler birbirimizge düshmen bolmastin,insan süpitide, özara sirdash dostlardin bolishimiz we bir birimizning derdige derman bolishimiz kérek”,dédi.
Bu yighilishta ‘Bügün silerdek eziz qollughuchilar qatnashqan bir sorunni nisip qilghanliqi üchün, aldi bilen allahgha rexmet eytimen we uyghurlarni qollash üchün bu sorunni uyushturushta biz bilen hemkarlashqan hem bu yighilishqa qatnashqan barliq eziz mehmanlargha alahide rexmitimni bildürimen.Uyghurlarning mesilisi silerning tesewwuringlardikidinmu téximu échinishliq…’dep sözini bashlighan, Kanada uyghur jemiyitining reisi Ruqiye turdush Xitayning uyghurlargha qiliwatqan zulumlirini bir qur sanap chiqqandin kéyin, bu zulumlarning ichide eng wehshilirining qiyin-qistaqqa (Ten jazasi) élip turmigha tashlash we olüm jazasi bérish ikenligini eskertip:
“Bu qiyin-qistaqqa élip turmigha tashlash we ölüm jazaliri 2009-yilidin burunmu éghir halda mewjut idi.2009-yilidin kéyin téximu yoquri pellige kötürüldi.10 mingdin oshuq uyghur izdereksiz yoqap ketti.Adem tutush yenila dawamlashmaqta.Hökümetke azraqla naraziliq bildürgen uyghurni térrorist,dep élan qilip,uni qattiq jazalimaqta.Uyghurlar zulumgha chidimay etraptiki döletlerge qéchip chiqsa,bu döletlermu xitayning qattiq bésimi tüpeylidin bu uyghurlarni xitaygha ötküzüp bermekte.Téxi yéqindila Qaziqistan hökümiti uyghur rayunidin qaziqistangha qéchip chiqqan Israyil Ershidinni xitaygha qayturup berdi.Bu xoshna döletlerni xitayning bir ölkisige we yaki sun’i hemra dölitige aylinip qaldi.Bu döletke qechip chiqqan qachqun (siyasiy panalanghuchilar) uyghurlarmu bu döletlerde herxil éghir siyasi tehditlerge uchrimaqta.Mana xoshna döletlerge qéchip uyghurlar bizning siyasi we ixtisadiy yardemlirimizge éhtiyajliq.Biz ulargha insan süpitimiz bilen yardem qilishimiz kérek.Kanadaliq bolush süpitimiz bilen özimizning erkinligini,démokratik qimmet qarishimizni ular bilen ortaqlishish mejburiyitimiz bar,”dédi.
Bu yighilishqa qatnishidighanliqi heqqide,“Kanada uyghur jemiyiti”ge wede qilghan,emma bashqa jiddi programliri sewebidin qatnishalmighan hakimiyet béshidiki Konsérvatip partiyesi Parlamént ezasi(Etobicoke rayuni) Bérnard Trottiér yardemchisi Katarina Von Koéing arqiliq ewetken yazma xétide (Mezkur xet yighinda oquldi) Kanada puxrasi bolghan Hüseyin jélil mesilisini kanada hökümitining hergizmu untup qalmaydighanliqini tekitlep:
“Men silerge bu yerde bu mesilini dawamliq parlaméntta otturigha qoyushqa wede bérimen.Men peqet Hüseyin jélil mesilisi bilenla boldi qilmaymen.Kanada puxrasi bolmighan köpligen uyghurlarmu nöwette xitayda Hüseyin jélilgha oxshash éghir zulumlargha uchrawatidu.Bular hüseyin jélil mesilisila hel bolsa özligidin tügeydighan mesile emes.Shunga men bundin kéyin, Hüseyin jélil mesilisi bilen birge uyghurlar mesilisinimu dawamliq parlamentta otturigha qoyushqa silerge wede qilimen…”diyilgen.

Yighilishqa qatnashqan Kanada Libéral partiyesining sabiq parlamént ezasi Mario Silva kanadaning özining qimmet qarishigha sadiq bolidighanliqi we bu muqeddes qimmet qarishini soda hem siyasi menpeetler üchün qurban qilmaydighanliqini bildürüp:
“Kanada démokratik erkin dölet.Kanada özining démokratiye,erkinlik we qanunning üstünlikidin ibaret qimmet qarishini zulumgha uchrawatqan xelqler bilen ortaqlishishi kerek we bu xelqlerge yardem qolini sunishi kerek.Kishilik hoquqni ilgiri sürüsh we uni qoghdash kanadaning xitay bilen bolghan munasiwetliridiki asasliq tashqi siyasetliridur.Bu seweptin Kanada diplomatik yollar bilen xitay hökümitini kishilik hoquqning xelqaraliq ölchemlirige boysunushqa ündep kelmekte.Kanadaning bu qimmet qarashlirini herqandaq waqitta özgertmeydu we soda hem siyasi menpeetler üchün qurban qilmaydu….Bashqa bir insan zulumgha uchrawatqan waqitta sen uni qoghdashning ornigha, öz qimmet qarishingni satsang,undaqta sen insanliqtin chiqqan bolisen….”dédi.
Yighilishta söz qilghan Kanadadiki eng nopuzluq kanada yehudi congressning ning mesuli Rabbi Dr. Réuven Bulka ependi insanning esliy xarektiride zalimdin nepretlinish bolidighanliqi,xitayning zulmigha uchrawatqan uyghurlarning bu zulumgha qarshi emiliy herketke ötishi kerekligini,ishni eng adettiki we emiliy ishlardin bashlishi kérekligini tilgha élip:
“Men burun uyghurlarning bundaq zulumgha uchrawatqanliqidin xewersiz idim.Bir adem yaki bir qewimning zulumgha uchrighanliqi,dunyadiki barliq milletlerning zulumgha uchraydighanliqidin dérek béridu.Chünki zalim bir ademge yaki bir milletke zulum qilghan bolsa,uningdin kéyin zulum uchrash nöwiti sanga kélidu.Bir insangha qarshi chiqqan we zulum qilghan kishi bashqa insanlarghimu qarshi chiqidu we zulum qilidu..Shunga biz aldi bilen bu zulumni toxtitishning charisini qilishimiz ,Xitaygha oxshash bashqilargha zulum qiliwatqan milletning hichbir nersisinini qolllimasliq we ishlepchiqarghan mallirini qet’i almasliqimiz kérek.Men shexsen xitayda ishlengen hichqandaq malni sétiwalmaymen.Ayalimghimu xitayning kiyim kechekliridin tartip,hich bir nersisini almasliqni nesihet qilimen.Silermu xitayda ishlengen mallarni hergiz sétiwalmanglar.Siler aldi bilen özenglarning dawasining birinji qedimini mushundaq bésinglar.Eger siler zulumgha qarshi turimen disenglar aldi bilen bu eng addi ishni özenglardin bashlishinglar kérek.Siler zulum qiliwatqan birsining ishlepchiqarghan mélini sétiwalsanglar uninggha medet bergen,uning küchige küch qatqan we uning zulumlirigha shérik bolghan bolisiler.Shunga siler özenglarge zulum qiliwatqan millet yaki döletning mélini hergizmu sétiwalmaymen qesem qilishinglar kérek.Uningdin bashqa uning mélini satqan yaki sétiwéliwatqanlarghimu ‘Sen uning mélini satsang yaki sétiwalsang xitayning zulmigha medet bergen yaki bu zulumgha shérik bolghan bilisen,bu pul ularning bashqilarni ézishige desmi bolidu…’dep teshwiq qilishinglar kérek.Bu siler we bizning qolimizdin kélidighan ishlardur,” dédi.
Yighilishta hayajanliq nutuq sözligen“Erkin bir Dunya”( ONE FREE WORLD INTERNATIONAL CANADA) teshkilatining bashliqi Mejit El Shafié nöwette xitay hökümiti uyghurlargha qarita érqiy qirghinchiliq siyasitini yürgüziwatqanliqini, öz waqtida Sériplarning bosniyelik musulmanlargha qarita yürgüzgen bu siyasetning bügünge kelgende uyghurlarning béshigha kelgenlikini eskertip:
“Ilgiri men uyghurlarning bundaq eghir zulumgha uchrawatqanliqini xiyalimghimu keltürmigen ikenmen.Meyli musulman yaki xiristiyan we yaki herqandaq bir dindiki insanlarning bundaq insan qélipidin chiqqan zulumlargha uchrishigha herqandaq bir din süküt qilmaydu we yol qoyup qarap tursaq bolmaydu.Meyli qaysi din bolsa bolsun, bu zulumgha qarshi ortaq küch chiqirip uyghur musulmanlirigha medet bérishimiz we ularni qoghdishimiz, bu ejdihagha qarshi ortaq köresh qilishimiz kérek.Musulmanlarmu bir tengrige ishinidu.Yehudilarmu,xiristiyanlarmu bir tengrige ishinimiz.Tengrige ishengen adem dunyada tengridin qudretliq mewjudadning bolishigha ishenmeydu.Peqet tengri hemmige qadir.Xitay hergizmu tengridin qudretlik bolalamaydu.Xitay axiri yoqulidu,zawalliqqa yüz tutidu.Xitay bek küchlük, biz uni yengelmeymiz, teng kélelmeymiz, dep ümitsizlik patqiqigha pétish rastini éytqanda,tengrige heqiqiy ishenmigenliktur. Eger sen tengrige ishenseng xitayning körünüshtiki küch-qudritige ishenmesliging, ümidwar bolushung we köreshni qet’i dawamlashturishing kérek.Bir insan özining erkinligini qolgha keltürüsh üchün köresh qilmighan we qilalmighan waqitta u insanliqini yoqatqan bolidu.Undaq ademni insan dep atashqimu bolmaydu…”
Mezkur yighilishqa Torontodiki köp sanliq uyghurlar qatnashti.Bu Kanada Uyghur jemiyitining bashqilar bilen ortaqliship élip barghan,Xitayning mustemlikisi astidiki uyghurlarning siyasiy, diniy we ixtisadiy tragidiyelirini chet’elliklerge tonushturidighan eng ehmiyetlik paaliyet boldi.
 
Uyghur Canadian Society (UCS)
3205 Nawbrook Road, Mississauga, Ontario L4X 2V6
Tell: (647) 210-0709     Facsimile: (289) 232-8678     Email: info@uyghurcanadiansociety.org